Zastrzeżenie: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie jest poradą prawną i nie zastępuje konsultacji z prawnikiem. W indywidualnej sprawie skontaktuj się z prawnikiem lub organizacją oferującą pomoc prawną (dział „Baza / Informator”).
stan na 22.08.2026r.
Spis treści
Część I — Polska
- Małżeństwo, związki partnerskie, adopcja
- Osoby transpłciowe — uzgodnienie płci
- Ochrona przed dyskryminacją
- Mowa nienawiści i przestępstwa z nienawiści
- „Terapie konwersyjne”
- Bezpieczeństwo — co robić w razie przemocy lub dyskryminacji
Część II — Inne kraje
- Gdzie możliwe jest małżeństwo lub związek partnerski
- Gdzie obowiązuje kryminalizacja
- Bezpieczeństwo podróży
CZĘŚĆ I — POLSKA
1. Małżeństwo, związki partnerskie, adopcja
Małżeństwo. Artykuł 18 Konstytucji RP definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Małżeństwa jednopłciowe nie są w Polsce dostępne.
Związki partnerskie. Na dzień opracowania w Polsce nie obowiązuje instytucja związku partnerskiego. W toku jest ustawa o statusie osoby najbliższej, uchwalona przez Sejm 29 maja 2026 r. (230 głosów za, 198 przeciw, 1 wstrzymujący). Przewiduje zawieraną przed notariuszem i rejestrowaną umowę o wspólnym pożyciu dla dwóch osób pełnoletnich, również tej samej płci, obejmującą m.in.: ustrój majątkowy, obowiązek alimentacyjny, prawo do wspólnego mieszkania, dostęp do informacji medycznej partnera oraz pełnomocnictwo w sprawach codziennych. Prezydent Karol Nawrocki zapowiedział weto. Ustawa nie weszła w życie; jej dalszy los jest nierozstrzygnięty. Redakcjo: to punkt do bieżącej weryfikacji.
Adopcja. Wspólna adopcja dziecka przez pary jednopłciowe nie jest w Polsce możliwa.
2. Osoby transpłciowe — uzgodnienie płci
W Polsce nie ma odrębnej ustawy regulującej uzgodnienie płci — odbywa się ono w drodze postępowania sądowego. Uchwała Sądu Najwyższego (pełny skład Izby Cywilnej) z 4 marca 2025 r. uprościła procedurę: osoba transpłciowa nie musi już pozywać rodziców; uczestnikiem postępowania — poza wnioskodawcą — może być jego małżonek lub małżonka. Postępowanie sądowe pozostaje jednak wymagane. Szczegóły i wsparcie: Fundacja Trans-Fuzja (dział „Baza / Informator”).
3. Ochrona przed dyskryminacją
W zatrudnieniu. Dyskryminacja ze względu na orientację seksualną jest zakazana w obszarze zatrudnienia (Kodeks pracy oraz prawo Unii Europejskiej). Obejmuje to m.in. zatrudnianie, wynagradzanie, awans i warunki pracy.
Poza zatrudnieniem. W obszarze dostępu do towarów i usług polskie prawo nie przewiduje wyraźnej, wprost nazwanej ochrony przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną w takim zakresie jak w zatrudnieniu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem lub organizacją pomocową.
4. Mowa nienawiści i przestępstwa z nienawiści
Stan obowiązujący. Artykuły 256 i 257 Kodeksu karnego chronią przed nawoływaniem do nienawiści i znieważeniem ze względu na przynależność narodową, etniczną, rasową, wyznaniową oraz bezwyznaniowość. Orientacja seksualna i tożsamość płciowa nie są obecnie wymienione jako przesłanki objęte tą ochroną.
Nowelizacja (w toku). Nowelizacja Kodeksu karnego rozszerzająca katalog przesłanek o wiek, płeć, niepełnosprawność i orientację seksualną została uchwalona w 2025 r., jednak Prezydent RP odmówił jej podpisania i skierował ją w trybie prewencyjnym do Trybunału Konstytucyjnego. Na dzień opracowania ustawa nie weszła w życie, a postępowanie przed Trybunałem trwa. Redakcjo: punkt do bieżącej weryfikacji.
5. „Terapie konwersyjne”
W Polsce nie obowiązuje ustawowy zakaz tzw. terapii konwersyjnych. Niezależnie od stanu prawnego, praktyki mające „zmieniać” orientację lub tożsamość są przez wiodące organizacje medyczne uznawane za nieskuteczne i szkodliwe (patrz dział „Zdrowie”).
6. Bezpieczeństwo — co robić w razie przemocy lub dyskryminacji
- Zagrożenie bezpośrednie: dzwoń pod 112.
- Dokumentuj zdarzenia: zapisuj daty, miejsca, treść, świadków; zachowuj zrzuty ekranu i korespondencję. To podstawa zgłoszenia.
- Zgłaszaj: przemoc i groźby można zgłosić na policję lub do prokuratury, niezależnie od tego, czy dane zdarzenie mieści się w katalogu „przestępstw z nienawiści”.
- Skorzystaj z pomocy prawnej i wsparcia: organizacje z działu „Baza / Informator” (m.in. KPH — Program Ochrony Prawnej, Lambda Warszawa, Miłość Nie Wyklucza) oraz Rzecznik Praw Obywatelskich.
CZĘŚĆ II — INNE KRAJE
Poniżej ogólny, faktograficzny przegląd. Sytuacja prawna w poszczególnych państwach bywa różna w zależności od regionu, a dane zmieniają się co roku. Aktualne, szczegółowe informacje dla konkretnego kraju sprawdzaj w bazach organizacji ILGA oraz w komunikatach podróżnych (część 9).
7. Gdzie możliwe jest małżeństwo lub związek partnerski
Według danych ILGA World (2025) równość małżeńska obowiązuje w 37 państwach członkowskich ONZ oraz na Tajwanie; Pew Research Center wskazuje, że małżeństwa jednopłciowe dopuszcza blisko 40 jurysdykcji na świecie. Do najnowszych państw, które wprowadziły tę instytucję, należą: Estonia (2024), Grecja (2024), Nepal (2024), Liechtenstein (2025) i Tajlandia (2025) — przy czym Tajlandia jest pierwszym państwem Azji Południowo-Wschodniej z równością małżeńską.
Geograficznie równość małżeńska obejmuje przede wszystkim państwa Europy Zachodniej i Północnej, obie Ameryki (w dużej części), a także m.in. Republikę Południowej Afryki, Australię, Nową Zelandię i Tajwan. Wiele kolejnych państw, które nie wprowadziły małżeństw, dopuszcza związki partnerskie o różnym zakresie praw.
8. Gdzie obowiązuje kryminalizacja
Według danych ILGA World (2025) 65 państw członkowskich ONZ kryminalizuje dobrowolne akty jednopłciowe — w 2025 r. liczba ta wzrosła po raz pierwszy od niemal dekady. Kryminalizacja dotyczy głównie części państw Afryki, Bliskiego Wschodu, Azji i Oceanii.
Kara śmierci. W 7 państwach członkowskich ONZ kara śmierci jest prawnie przewidziana za dobrowolne akty jednopłciowe; w kolejnych 5 brak pełnej pewności prawnej co do jej stosowania (łącznie do 12 państw).
9. Bezpieczeństwo podróży
- Sprawdź kraj przed wyjazdem. Sytuacja prawna i realia bezpieczeństwa różnią się bardzo między państwami, a nawet regionami. Wiarygodne źródła to bazy i mapy ILGA World oraz ILGA-Europe (Rainbow Map), a także oficjalne komunikaty podróżne (np. informacje dla podróżujących publikowane przez MSZ oraz rządy innych państw).
- W krajach o wysokim ryzyku rozważ ostrożność w okazywaniu relacji publicznie, zwróć uwagę na treści w telefonie i aplikacjach oraz na lokalne przepisy.
- Dokumenty i wsparcie. Przed podróżą warto znać kontakt do najbliższej placówki dyplomatycznej oraz lokalnych organizacji wsparcia.
Nota metodyczna i źródła
Dane o Polsce oparto na źródłach dotyczących stanu prawnego i przebiegu procesu legislacyjnego; dane globalne — na publikacjach ILGA World (2025) i Pew Research Center. Ze względu na tempo zmian części przepisów (zwłaszcza „w toku”) dział wymaga okresowej aktualizacji. Kontakty do pomocy prawnej znajdują się w dziale „Baza / Informator”.
Dodaj komentarz