A
Ally (sojusznik / sojuszniczka) — osoba, która sama nie należy do danej mniejszości, ale wspiera jej prawa i równe traktowanie.
Aromantyczność — orientacja, w której osoba odczuwa niewielki pociąg romantyczny lub nie odczuwa go wcale. Bywa niezależna od orientacji seksualnej.
Aseksualność — orientacja, w której osoba odczuwa niewielki pociąg seksualny lub nie odczuwa go wcale. Nie jest tożsama z celibatem (który jest wyborem) ani z zaburzeniem.
B
Biseksualność — orientacja, w której osoba odczuwa pociąg do więcej niż jednej płci.
Bifobia — uprzedzenia, niechęć lub dyskryminacja wobec osób biseksualnych.
C
Cispłciowość (cisgender) — sytuacja, w której tożsamość płciowa osoby jest zgodna z płcią przypisaną jej przy urodzeniu. Przeciwieństwo transpłciowości.
Coming out — proces ujawnienia własnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej innym osobom (patrz dział „Coming out”).
D
Deadname (dawne imię) — imię nadane przy urodzeniu, którego osoba transpłciowa już nie używa po zmianie imienia. Zwracanie się do kogoś dawnym imieniem wbrew jego woli bywa określane jako „deadnaming”.
Drag — forma performansu i ekspresji artystycznej polegająca na odgrywaniu ról płciowych (np. drag queen, drag king). Nie jest tożsama z tożsamością płciową wykonawcy.
Dyskryminacja — gorsze traktowanie osoby lub grupy z powodu cechy takiej jak orientacja seksualna czy tożsamość płciowa (patrz dział „Prawo”).
E
Ekspresja płciowa — sposób, w jaki osoba wyraża płeć na zewnątrz (ubiór, zachowanie, wygląd). Może, ale nie musi odpowiadać jej tożsamości płciowej.
G
Gej — mężczyzna odczuwający pociąg do mężczyzn. Termin bywa też używany szerzej wobec osób homoseksualnych.
H
Heteronormatywność — założenie, że heteroseksualność i zgodność płci z przypisaną przy urodzeniu są domyślne lub „normalne”, a inne warianty stanowią odstępstwo.
Heteroseksualność — orientacja, w której osoba odczuwa pociąg do płci innej niż własna.
Homofobia — uprzedzenia, niechęć, wrogość lub dyskryminacja wobec osób homoseksualnych.
Homoseksualność — orientacja, w której osoba odczuwa pociąg do osób tej samej płci. Uwaga: forma „homoseksualizm” jest uznawana za przestarzałą i nacechowaną (sugeruje chorobę lub ideologię); zalecana jest forma „homoseksualność”.
I
Interpłciowość (intersex) — sytuacja, w której cechy płciowe (chromosomy, hormony, anatomia) nie odpowiadają jednoznacznie typowym definicjom płci żeńskiej lub męskiej. Dotyczy cech biologicznych, a nie orientacji ani tożsamości.
L
Lesbijka — kobieta odczuwająca pociąg do kobiet.
LGBT / LGBTQ / LGBTQIA+ — skrótowce zbiorczo określające mniejszości seksualne i płciowe. Rozwinięcie liter: L — lesbijki, G — geje, B — osoby biseksualne, T — osoby transpłciowe, Q — queer lub questioning (poszukujące), I — osoby interpłciowe, A — osoby aseksualne (czasem aromantyczne). Znak + oznacza otwartość na kolejne tożsamości nieujęte w skrócie.
M
Misgendering (błędne określanie płci) — zwracanie się do osoby lub mówienie o niej w sposób niezgodny z jej tożsamością płciową (np. niewłaściwe zaimki).
Mniejszość seksualna / płciowa — zbiorcze określenie grup, których orientacja seksualna lub tożsamość płciowa różni się od większościowej.
N
Niebinarność (non-binary) — tożsamość płciowa wykraczająca poza podział wyłącznie na kobietę i mężczyznę. Osoby niebinarne mogą określać się różnie i używać różnych zaimków.
O
Orientacja seksualna — trwały wzorzec pociągu emocjonalnego, romantycznego lub seksualnego do osób danej płci lub płci.
Osoba LGBT+ — osoba należąca do mniejszości seksualnej lub płciowej.
Outing — ujawnienie czyjejś orientacji lub tożsamości bez zgody tej osoby. W odróżnieniu od coming outu odbywa się wbrew woli osoby zainteresowanej i może być dla niej groźne.
P
Panseksualność — orientacja, w której pociąg do innych osób nie jest uzależniony od ich płci.
Płeć przypisana przy urodzeniu — oznaczenie płci (najczęściej żeńskiej lub męskiej) nadane po urodzeniu, zwykle na podstawie cech anatomicznych.
PrEP / PEP — farmakologiczne metody profilaktyki zakażenia HIV: przed ekspozycją (PrEP) i po ekspozycji (PEP) (patrz dział „Zdrowie”).
Pride / Duma / Parada Równości — publiczne wydarzenia i marsze na rzecz widoczności i praw osób LGBT+.
Q
Queer (kwir) — termin parasolowy obejmujący osoby nieheteronormatywne i niecispłciowe. Bywa używany jako tożsamość samodzielna. Ma historię jako słowo obraźliwe, które część społeczności odzyskała jako określenie neutralne lub pozytywne — nadal jednak nie każda osoba je akceptuje.
S
Stres mniejszościowy — obciążenie psychiczne wynikające z doświadczania stygmatyzacji, dyskryminacji lub ukrywania się, opisywane jako czynnik zwiększający ryzyko trudności zdrowia psychicznego (patrz dział „Zdrowie”).
T
Tożsamość płciowa — wewnętrzne, indywidualne poczucie własnej płci, które może, ale nie musi odpowiadać płci przypisanej przy urodzeniu.
Transfobia — uprzedzenia, niechęć, wrogość lub dyskryminacja wobec osób transpłciowych.
Transpłciowość (transgender) — sytuacja, w której tożsamość płciowa osoby różni się od płci przypisanej jej przy urodzeniu.
Tranzycja — proces dostosowania różnych aspektów życia do tożsamości płciowej. Może obejmować elementy społeczne (imię, zaimki, wygląd), prawne (dokumenty) i medyczne; nie każda osoba przechodzi wszystkie z nich. W Polsce prawne uzgodnienie płci odbywa się w drodze sądowej (patrz dział „Prawo”).
Z
Zaimki — formy językowe używane w odniesieniu do osoby (np. on/jego, ona/jej, formy neutralne). Używanie zaimków zgodnych z tożsamością osoby jest formą szacunku.
Dodaj komentarz